Yabancı sakinler için mortgage, normal mortgage’dan üç ana noktada ayrılır: finansman oranı daha düşüktür, banka başka bir ülkedeki gelir ve paranın kaynağını doğrulamak zorundadır ve tüm belgelerin bir İsrail bankasının kabul edebileceği şekilde gelmesi gerekir. Yabancı sakinlere, özellikle Türkiye’den gelen müşterilere, Türkçe ve İbranice eşlik ediyorum: bütçe planlamasından yurt dışında belge hazırlığına ve İsrail’de imzaya kadar. İşin çoğu uzaktan yapılabilir; daire için geldiğinizde tablo zaten nettir.
Rehberlikte neler var
- Yabancı sakinlere uygulanan finansman sınırına göre bütçe kontrolü
- Yaşadığınız ülkeye ve gelir kaynağınıza göre kişisel belge listesi
- Banka belgeleri dahil her adımın Türkçe açıklaması ve tercümesi
- Yabancı sakinlerle çalışan bankalara başvuru ve tekliflerin karşılaştırılması
- İsrail’deki avukat ve yurt dışındaki noterle koordinasyon
- Zoom ve WhatsApp ile uzaktan rehberlik, imza ise siz İsrail’deyken
Ne kadar finansman alınabilir
İsrail Merkez Bankası’na göre "tek konut" ve "yedek konut" kavramları yalnızca İsrail sakinleri için tanımlanmıştır. Bu nedenle bir yabancı sakinin satın alması mortgage açısından yatırım dairesi gibi sayılır ve azami finansman oranı mülk değerinin %50’sidir. Yani daire fiyatının en az yarısı özsermaye olarak gerekir, üstüne çevre masrafları eklenir. Bu bir tavandır; banka pratikte gelirinize, onu doğrulama imkânına ve yurt dışındaki yükümlülüklerinize göre daha azını onaylayabilir.
Banka yabancı sakinde neyi kontrol eder
Banka her borçluda olduğu gibi aynı soruları sorar, ama cevapları kontrol etmesi daha zordur:
- Gelir: ne kadar kazanıyorsunuz, ne kadar istikrarlı ve nasıl doğrulanabilir (bordrolar, işveren yazıları, yaşadığınız ülkedeki vergi beyanları)
- Özsermayenin kaynağı: para nereden geldi ve İsrail’e nasıl aktarıldı. Kara para aklamayı önleme kuralları nedeniyle titizlikle incelenir
- Yükümlülükler: yurt dışındaki mevcut krediler ve mortgage’lar geri ödeme gücünü azaltır
- Döviz kuru: gelir yabancı para birimindeyken ödeme şekel olduğunda banka kurun değişme riskini hesaba katar
Hangi belgeler gerekir
Tam liste bankaya ve ülkeye bağlıdır; bu yüzden başlamadan önce her müşteriye kişisel bir liste hazırlıyorum. Genellikle şunları içerir: tüm borçluların pasaport ve kimlikleri; işverenden veya yaşadığınız ülkenin vergi makamlarından gelir belgeleri (Türkiye’de örneğin maaş bordrosu ve SGK dökümü); son aylara ait banka hesap dökümleri; özsermayenin kaynağını gösteren belgeler; ve bazen doğum ve evlilik belgeleri. Bazı belgeler apostil ve noter onaylı tercüme gerektirir. En önemlisi: bunu uçuştan önce halletmek, sonra değil.
Apostil ve tercümeler
Apostil, bir ülkede düzenlenen resmi belgenin başka bir ülkede geçerli olduğunu onaylayan uluslararası bir onaydır. Hem İsrail hem Türkiye Lahey Sözleşmesi’ne taraftır; bu yüzden Türkiye’den gelen resmi belgelere apostil Türkiye’de alınır, sonra tercüme edilip onaylanır. Seçtiğimiz banka için hangi belgelerin apostil gerektirdiğini tam olarak söylüyorum; böylece İsrail’de bir onayın eksik olduğunu fark edip yurt dışından kurye beklemek zorunda kalmazsınız.
Uzaktan ön onay
Başlamak için İsrail’de olmanız gerekmez. Tanışma görüşmesi, bütçe planlaması, belge toplama ve bankalara başvuru Zoom ve WhatsApp üzerinden yapılabilir. Amaç, daire görmeye geldiğinizde bankanın ne kadar ve hangi koşullarla vereceğinin zaten belli olmasıdır. Bilinmesi gereken: ön onaydan sonra banka faizlere genellikle 24 gün bağlıdır; bu yüzden nihai onay işlemin takvimine göre zamanlanır.
Şekel mi, yabancı para mı
Yabancı sakinlerin çoğu, gelirleri başka bir para biriminde olsa bile şekel mortgage alır. Bazı bankalar dövize endeksli krediler de sunar, ama seçenekler daha sınırlıdır. Önemli soru kur riskidir: lira veya euro kazanıp şekel ödüyorsanız, kurdaki sert bir dalgalanma ödemeyi fiilen pahalılaştırabilir. Seçim yapmadan önce bu senaryoyu sizinle birlikte inceliyor ve ödemeyi para biriminizin oynaklığına uygun bir pay ile kuruyorum.
Vergiler ve ek masraflar
Yabancı sakinin önceden bilmesi gereken masraflar vardır. Satın alma vergisi: yabancı sakin genellikle tek konutun muafiyet basamaklarından yararlanamaz, bu yüzden vergi ilk dairesini alan İsrailli bir alıcıya göre belirgin şekilde yüksektir. Kesin basamaklar her yıl güncellendiği için Vergi İdaresi’nden kontrol edilir. Ayrıca avukat ücreti, ekspertiz, sigortalar ve tercümeler vardır. İsrail’e aliya yapmayı düşünüyorsanız, zamanlamanın vergiyi değiştirdiği durumlar olabilir; bunu imzadan önce avukat ve mali müşavirle kontrol edin.
Türkiye’den gelen müşterilerle çalışmak
Müşterilerimin önemli bir kısmı Türkiye’den geliyor veya oradaki aileleriyle bağlantılı. Türkçe konuşuyorum, belge türlerini ve İsrail bankalarının bunlar hakkında sorduğu soruları biliyorum ve kredi sözleşmesindeki her maddeyi Türkçe açıklayabiliyorum; böylece anladığınız şeyi imzalarsınız. Diğer yazılar: yabancı sakinler rehberi.
Pratikte adım adım
Süreç genellikle şöyle işler:
- Tanışma görüşmesi: hedef, bütçe, özsermaye kaynağı ve zaman çizelgesi
- Kişisel belge listesi; yurt dışında apostil ve tercümelerin ayarlanması
- Yabancı sakinlerle çalışan bankalara başvuru ve ön onayların alınması
- Karşılaştırma, pazarlık ve teklif seçimi
- Satın alma sözleşmesinden sonra: ekspertiz, sigortalar ve nihai onay
- Kredi belgelerinin İsrail’de veya bankanın izin verdiği şekilde vekâletle imzalanması
En çok zaman kaybettiren hatalar
Yabancı sakinlerdeki yaygın hatalar neredeyse her zaman bürokratiktir: kaynağı düzgün belgelenmeden özsermayeyi İsrail’e aktarmak; bankanın istediği bir belgede apostil olmadan İsrail’e gelmek; ön onay yokken sıkı ödeme takvimli bir satın alma sözleşmesi imzalamak; ve bankanın bir İsrailli gibi %75 finanse edeceğini varsaymak. Bunların her biri işlemi haftalarca geciktirebilir. Çoğu sorun başlamadan önceki tek bir görüşmeyle önlenir. Görüşme ayarlayın.
Sık sorulan sorular
Yabancı sakin yüzde kaç finansman alır?
Mülk değerinin en fazla %50’si. İsrail Merkez Bankası "tek konutu" yalnızca İsrail sakinleri için tanımlar, bu yüzden yabancı sakinin alımı yatırım dairesi gibi sayılır.
İsrail’e gelmeden ön onay alınabilir mi?
Çoğu durumda evet. Planlama, belge toplama ve bankalara başvuru uzaktan yapılabilir. Nihai imza İsrail’de veya bankanın izin verdiği şekilde vekâletle yapılır.
Türkiye’den hangi belgeler apostil gerektirir?
Genellikle doğum ve evlilik belgesi gibi resmi belgeler, bazen gelir belgeleri. Tam liste bankaya bağlıdır; belgeleri hazırlamadan önce listeyi ben hazırlıyorum.
Gelir Türk lirası iken mortgage alınabilir mi?
Evet, ama banka kur riski nedeniyle geliri dikkatle değerlendirir ve bazen daha düşük oranda hesaplar. Ödemeyi güvenlik payıyla kurmak iyidir.
Yabancı sakin ne kadar satın alma vergisi öder?
Muafiyet basamakları uygulanmadığı için genellikle tek konut alan İsrailli bir alıcıdan fazla. Basamaklar her yıl güncellenir; imzadan önce Vergi İdaresi’nden veya avukatla kontrol edin.